سوزانده شدن حدود ۱۵ ميليارد مترمكعب گاز همراه در سر چاهها كه معادل ۱۰% كل مصرف گاز كشور، حدود توليد ۲ فاز پارس جنوبي، ۵/۱ برابر مصرف بخش صنعتي، ۳ برابر صادرات فعلي و ۶ برابر مصرف پتروشيمي است، همواره بهعنوان يكي از چالشهاي حوزه انرژي كشور مطرح بوده است.
*ايران يكي از كشورهاي پرآفتاب دنياست و متوسط تابش سالانه نور خورشيد در هر متر مربع آن ۵ تا ۶ كيلووات ساعت در روز بوده و در اكثر نقاط تعداد روزهاي ابري متوالي كمتر از ۵ روز در سال است. علاوهبر آن، در زمينه ساخت نيروگاههاي حرارتي، كشور ما جز دارندگان فناوري است و همچنين مواد اوليه ساخت نيروگاههاي فتوولتائيك (سيليس) در آن، به وفور يافت ميشود.
مقدمه
كاركرد نفت در جريان تحولات تاريخ معاصر ايران و مسير اقتصادي كشور در سده اخير، از جمله مسائل راهبردي در تحليلهاي اقتصادي و اجتماعي ايران محسوب ميشود.
واقعيت آن است كه با اكتشاف نفت و نياز روزافزون دنياي صنعتي به آن در مقام بزرگترين و مهمترين منبع تامين انرژي و منابع اوليه انواع پليمرها و پلاستيكها، مسير اجتماعي و اقتصادي بسياري از كشورها و همچنين ايران، بهكلي تغيير كرد. ورود نفت به بازارهاي جهاني، صورت، ساختار و كاركرد تمامي نهادهاي سياسي، اجتماعي، اقتصادي و حتي فرهنگي كشور را بهشدت تحت تاثير خود قرار داده است. بهطوري كه ماهيت و هويت اين نهادها را وابسته به خود كرده است و اگر نفت نميبود، تمامي مناسبات و معادلات سياسي، اقتصادي و اجتماعي كشورهايي چون ايران دستخوش تغييرات و تحولات اساسي ميگرديد.
*مأموريت يوروگيف، ترويج نوآوريها، بالابردن همكاري فنآوري در اروپا جهت توسعة قدرت رقابت صنعت نفت و گاز اروپا و صنايع جانبي آن ميباشد. يوروگيف با استفاده از سياست مشاركت دادن مجموعههاي مختلف در قالب شبكهها، هم به دستاوردهاي خود جامعيت بخشيده و هم برنامههاي ترويجي خود را عينيت ميبخشد و از اين طريق، پيشنهادها و طرحهاي خود را وارد بدنه شركتهاي بزرگ اروپايي مينمايد.
فاز ۱ پارس جنوبي در بخش فراساحلي، شامل شش سكوي مختلف است. اين سكوها در خرمشهر، بوشهر، بندرعباس و بندر كوجة كرة جنوبي در حال ساخت هستند. ساخت پايههاي (جاكتها) اين سكوها, توسط نيروهاي متخصص داخلي در بندرعباس و خرمشهر در حال پيگيري است. ساخت اين نوع جاكتها با ابعاد كوچكتر قبلاً توسط شركتهاي خارجي نظير شل و نيز شركتهاي داخلي انجام شده است. پروژة ساخت پاية "سكوي توليد" فاز يك با وزن نهايي نزديك ۳۲۰۰ تن در بندرعباس يكي از پروژههاي مهم و از تجربههاي جديد نيروهاي متخصص داخلي ميباشد. براي آشنايي بيشتر با جزئيات اين طرح، گفتگويي با مهندس حميد روانبخش, مدير اجرايي پتروپارس در سايت ايزوايكو فاز ۱ پارس جنوبي، انجام شدهاست كه در ادامه به نظر خوانندگان ميرسد. مهندس روانبخش، ضمن تشريح دقيق توانمنديهاي داخلي در اين پروژه، به برخي مشكلات از جمله مشكلات مالي، گمركي و حملونقل اشاره كرده است:
سيليكات حاصل از توليدات خطوط مختلف در پتروشيمي تاكنون به علت فقدان قابليت استفادة آن، به عنوان مادة زايد تلقي شده و سوزانده ميشد. اما هماكنون با اجراي خط E در شركت سهامي پتروشيمي تبريز، از اين ماده به صورت اقتصادي استفاده ميشود. در گفتگوي زير كه با مهندس عادل صبحخيزي، مسئول ساختمان و عمليات پروژة E انجام شده است، ضمن تشريح چگونگي انجام اين پروژه، به بررسي نقاط و ضعف پيمانكاران داخلي در انجام چنين پروژههايي پرداخته شده است:
طرحهاي عظيم پتروشيمي كشور، به دليل ابعاد ملي و تاثيرات گستردة اقتصادي و صنعتي، مورد توجه كارشناسان و تحليلگران تكنولوژي، جهت هرگونه نقد و تحليل قرار دارند. در راستاي آغاز جمعآوري نظرات و ديدگاههاي تحليلگران كشور راجع به اين طرحها، به معرفي ۱۱ طرح بزرگ واقع در منطقة ويژة اقتصادي پتروشيمي ماهشهر ميپردازيم. اين معرفي، از جزوات دريافتي از روابط عمومي شركت ملي پتروشيمي ايران استخراج شده و به طور جمعبنديشده ارائه ميگردد:
امروزه روشهاي مختلفي براي افزايش بازيافت نفت در دنيا اعمال ميشود كه بنابر ويژگيهاي هر مخزن نفتي، با يكديگر متفاوت هستند. از اين رو، يافتن روش بهينه براي افزايش بازيافت نفت از مخازن، نيازمند انجام مطالعات جامع و سپس اعمال روش مناسب است. در كشور ما بنابر شرايط موجود، تزريق گاز به مخازن نفتي براي بازيافت نفت، براي بيشتر مخازن كشور مناسب تشخيص داده شده است. در مطلب، نظرات خانم مهندس خالقي، رييس امور برنامههاي بلندمدت برنامهريزي تلفيقي شركت ملي نفت، در اين مورد بيان شده است:
مديريت مخازن هيدروكربوري، تخصصي بين رشتهاي است كه بيش از يك دهه از عمر آن نميگذرد. " مديريت مخزن " ، به طور خلاصه، كنترل عوامل موثر در توليد از مخزن براي رسيدن به حداكثر بازيافت از آن تعريف شده است. عوامل موثر بر توليد از مخزن، طيف وسيعي از مسائل و موضوعات متنوع، پيچيده و در هم تنيدهاي را شامل مي شود كه مطالعه آنها رويكردي جامع و فراگير ( integrated study ) را طلب ميكند. آنچه كه در ادامه خواهد آمد، خلاصة گفتگوي گروه نفت و گاز شبكه تحليلگران تكنولوژي ايران با دكتر هجري (از كارشناسان ارشد شركت پترو ايران) است:
متخصصان حوزة بالادستي صنعت نفت، در دهة اخير براي بهينهساختن فرآيند توسعه و توليد از مخازن نفت، درصدد تدوين چارچوبها و متدهايي برآمدهاند تا بتوانند به هماهنگكردن گروه و انسجام بخشيدن به اجزاي مختلف عمليات توسعة ميدان بپردازند و با اتلاف كمتر هزينه و زمان، حجم بيشتري از كار را با كيفيتي قابل قبول به انجام برسانند. حاصل اين تلاشها، رشتة نوپاي مديريت مخازن است. در اين نوشتار سعي داريم برخي از وجوه و مباني تئوريك جديدترين متد مديريت مخزن (سبك تيمي) را روشن سازيم كه در آن بر تعامل گروهي و مشاركت واحدهاي دخيل در اجراي پروژه، تأكيد ميشود:
بدون شناخت الگوي مناسب و بررسي شرايط رسيدن به آن، نميتوان راهبرد درستي براي رشد صنعت نفت پيش گرفت و اين مجموعه عظيم صنعتي را به طور هماهنگ و منسجم، به سمت مقصود راهبري كرد. در اين تحليل، دو الگوي توسعة نفتي بررسي شده و زيرساختهاي لازم جهت تحقق الگوي مطلوب توسعه صنعت نفت در ايران پيشنهاد ميشود.
اگر چه هنوز استفاده از فناوري GTL در سطح جهان گسترش زيادي نيافته است، ليكن سرمايهگذاري قابلتوجه كشورهاي صاحب منابع گاز نظير قطر، براي استفاده از اين تكنولوژي، نشانگر توسعه و سودآوري اين فناوري در آيندهاي نزديك است. در اين مطلب به بررسي پيشبينيهاي ارائهشده در خصوص ميزان عرضه و تقاضاي محصولات حاصل از اين فناوري در سالهاي آتي پرداختهايم:
يكي از موضوعات مهم و مطرح در مهندسي نفت، مديريت مخازن نفت و گاز است. توليد بهينه و بيشتر از مخزن مستلزم برنامهريزي، سازماندهي و نظارت صحيح و قوي بر عملياتهاي مرتبط با مخزن و توسعه آن است. "مديريت مخزن" پاسخي به اين دغدغههاست. متن ذيل حاصل گفتگويي است كه با مهندس آلآقا، مدير مهندسي نفت شركت متن (مهندسي و توسعه نفت)، صورت گرفته است:
صنعت گاز، صنعتي نوپا است و نيازمند برنامهاي است كه توسعه صحيح آن را تحقق بخشد. به نظر برخي صاحبنظران، سياستهاي فعلي وزارت نفت براي توسعه اين صنعت فاقد چنين برنامهاي است. گروه نفت و گاز ايتان در گفتگويي با مهندس جوادي، مدير عامل شركت ملي صادرات گاز، به بررسي ضرورت اين برنامه و چگونگي اجراي آن پرداخت. همچنين در اين گفتگو به برخي ابهامات در خصوص مسئله صادرات گاز پاسخ داده شد:
سوزانده شدن حدود ۱۵ ميليارد مترمكعب گاز همراه در سر چاهها كه معادل ۱۰% كل مصرف گاز كشور، حدود توليد ۲ فاز پارس جنوبي، ۵/۱ برابر مصرف بخش صنعتي، ۳ برابر صادرات فعلي و ۶ برابر مصرف پتروشيمي است، همواره بهعنوان يكي از چالشهاي حوزه انرژي كشور مطرح بوده است.
*ايران يكي از كشورهاي پرآفتاب دنياست و متوسط تابش سالانه نور خورشيد در هر متر مربع آن ۵ تا ۶ كيلووات ساعت در روز بوده و در اكثر نقاط تعداد روزهاي ابري متوالي كمتر از ۵ روز در سال است. علاوهبر آن، در زمينه ساخت نيروگاههاي حرارتي، كشور ما جز دارندگان فناوري است و همچنين مواد اوليه ساخت نيروگاههاي فتوولتائيك (سيليس) در آن، به وفور يافت ميشود.
مقدمه
كاركرد نفت در جريان تحولات تاريخ معاصر ايران و مسير اقتصادي كشور در سده اخير، از جمله مسائل راهبردي در تحليلهاي اقتصادي و اجتماعي ايران محسوب ميشود.
واقعيت آن است كه با اكتشاف نفت و نياز روزافزون دنياي صنعتي به آن در مقام بزرگترين و مهمترين منبع تامين انرژي و منابع اوليه انواع پليمرها و پلاستيكها، مسير اجتماعي و اقتصادي بسياري از كشورها و همچنين ايران، بهكلي تغيير كرد. ورود نفت به بازارهاي جهاني، صورت، ساختار و كاركرد تمامي نهادهاي سياسي، اجتماعي، اقتصادي و حتي فرهنگي كشور را بهشدت تحت تاثير خود قرار داده است. بهطوري كه ماهيت و هويت اين نهادها را وابسته به خود كرده است و اگر نفت نميبود، تمامي مناسبات و معادلات سياسي، اقتصادي و اجتماعي كشورهايي چون ايران دستخوش تغييرات و تحولات اساسي ميگرديد.
*مأموريت يوروگيف، ترويج نوآوريها، بالابردن همكاري فنآوري در اروپا جهت توسعة قدرت رقابت صنعت نفت و گاز اروپا و صنايع جانبي آن ميباشد. يوروگيف با استفاده از سياست مشاركت دادن مجموعههاي مختلف در قالب شبكهها، هم به دستاوردهاي خود جامعيت بخشيده و هم برنامههاي ترويجي خود را عينيت ميبخشد و از اين طريق، پيشنهادها و طرحهاي خود را وارد بدنه شركتهاي بزرگ اروپايي مينمايد.
فاز ۱ پارس جنوبي در بخش فراساحلي، شامل شش سكوي مختلف است. اين سكوها در خرمشهر، بوشهر، بندرعباس و بندر كوجة كرة جنوبي در حال ساخت هستند. ساخت پايههاي (جاكتها) اين سكوها, توسط نيروهاي متخصص داخلي در بندرعباس و خرمشهر در حال پيگيري است. ساخت اين نوع جاكتها با ابعاد كوچكتر قبلاً توسط شركتهاي خارجي نظير شل و نيز شركتهاي داخلي انجام شده است. پروژة ساخت پاية "سكوي توليد" فاز يك با وزن نهايي نزديك ۳۲۰۰ تن در بندرعباس يكي از پروژههاي مهم و از تجربههاي جديد نيروهاي متخصص داخلي ميباشد. براي آشنايي بيشتر با جزئيات اين طرح، گفتگويي با مهندس حميد روانبخش, مدير اجرايي پتروپارس در سايت ايزوايكو فاز ۱ پارس جنوبي، انجام شدهاست كه در ادامه به نظر خوانندگان ميرسد. مهندس روانبخش، ضمن تشريح دقيق توانمنديهاي داخلي در اين پروژه، به برخي مشكلات از جمله مشكلات مالي، گمركي و حملونقل اشاره كرده است: 
سيليكات حاصل از توليدات خطوط مختلف در پتروشيمي تاكنون به علت فقدان قابليت استفادة آن، به عنوان مادة زايد تلقي شده و سوزانده ميشد. اما هماكنون با اجراي خط E در شركت سهامي پتروشيمي تبريز، از اين ماده به صورت اقتصادي استفاده ميشود. در گفتگوي زير كه با مهندس عادل صبحخيزي، مسئول ساختمان و عمليات پروژة E انجام شده است، ضمن تشريح چگونگي انجام اين پروژه، به بررسي نقاط و ضعف پيمانكاران داخلي در انجام چنين پروژههايي پرداخته شده است: 
طرحهاي عظيم پتروشيمي كشور، به دليل ابعاد ملي و تاثيرات گستردة اقتصادي و صنعتي، مورد توجه كارشناسان و تحليلگران تكنولوژي، جهت هرگونه نقد و تحليل قرار دارند. در راستاي آغاز جمعآوري نظرات و ديدگاههاي تحليلگران كشور راجع به اين طرحها، به معرفي ۱۱ طرح بزرگ واقع در منطقة ويژة اقتصادي پتروشيمي ماهشهر ميپردازيم. اين معرفي، از جزوات دريافتي از روابط عمومي شركت ملي پتروشيمي ايران استخراج شده و به طور جمعبنديشده ارائه ميگردد:
امروزه روشهاي مختلفي براي افزايش بازيافت نفت در دنيا اعمال ميشود كه بنابر ويژگيهاي هر مخزن نفتي، با يكديگر متفاوت هستند. از اين رو، يافتن روش بهينه براي افزايش بازيافت نفت از مخازن، نيازمند انجام مطالعات جامع و سپس اعمال روش مناسب است. در كشور ما بنابر شرايط موجود، تزريق گاز به مخازن نفتي براي بازيافت نفت، براي بيشتر مخازن كشور مناسب تشخيص داده شده است. در مطلب، نظرات خانم مهندس خالقي، رييس امور برنامههاي بلندمدت برنامهريزي تلفيقي شركت ملي نفت، در اين مورد بيان شده است:
مديريت مخازن هيدروكربوري، تخصصي بين رشتهاي است كه بيش از يك دهه از عمر آن نميگذرد. " مديريت مخزن " ، به طور خلاصه، كنترل عوامل موثر در توليد از مخزن براي رسيدن به حداكثر بازيافت از آن تعريف شده است. عوامل موثر بر توليد از مخزن، طيف وسيعي از مسائل و موضوعات متنوع، پيچيده و در هم تنيدهاي را شامل مي شود كه مطالعه آنها رويكردي جامع و فراگير ( integrated study ) را طلب ميكند. آنچه كه در ادامه خواهد آمد، خلاصة گفتگوي گروه نفت و گاز شبكه تحليلگران تكنولوژي ايران با دكتر هجري (از كارشناسان ارشد شركت پترو ايران) است:
متخصصان حوزة بالادستي صنعت نفت، در دهة اخير براي بهينهساختن فرآيند توسعه و توليد از مخازن نفت، درصدد تدوين چارچوبها و متدهايي برآمدهاند تا بتوانند به هماهنگكردن گروه و انسجام بخشيدن به اجزاي مختلف عمليات توسعة ميدان بپردازند و با اتلاف كمتر هزينه و زمان، حجم بيشتري از كار را با كيفيتي قابل قبول به انجام برسانند. حاصل اين تلاشها، رشتة نوپاي مديريت مخازن است. در اين نوشتار سعي داريم برخي از وجوه و مباني تئوريك جديدترين متد مديريت مخزن (سبك تيمي) را روشن سازيم كه در آن بر تعامل گروهي و مشاركت واحدهاي دخيل در اجراي پروژه، تأكيد ميشود:
بدون شناخت الگوي مناسب و بررسي شرايط رسيدن به آن، نميتوان راهبرد درستي براي رشد صنعت نفت پيش گرفت و اين مجموعه عظيم صنعتي را به طور هماهنگ و منسجم، به سمت مقصود راهبري كرد. در اين تحليل، دو الگوي توسعة نفتي بررسي شده و زيرساختهاي لازم جهت تحقق الگوي مطلوب توسعه صنعت نفت در ايران پيشنهاد ميشود.
اگر چه هنوز استفاده از فناوري GTL در سطح جهان گسترش زيادي نيافته است، ليكن سرمايهگذاري قابلتوجه كشورهاي صاحب منابع گاز نظير قطر، براي استفاده از اين تكنولوژي، نشانگر توسعه و سودآوري اين فناوري در آيندهاي نزديك است. در اين مطلب به بررسي پيشبينيهاي ارائهشده در خصوص ميزان عرضه و تقاضاي محصولات حاصل از اين فناوري در سالهاي آتي پرداختهايم:
يكي از موضوعات مهم و مطرح در مهندسي نفت، مديريت مخازن نفت و گاز است. توليد بهينه و بيشتر از مخزن مستلزم برنامهريزي، سازماندهي و نظارت صحيح و قوي بر عملياتهاي مرتبط با مخزن و توسعه آن است. "مديريت مخزن" پاسخي به اين دغدغههاست. متن ذيل حاصل گفتگويي است كه با مهندس آلآقا، مدير مهندسي نفت شركت متن (مهندسي و توسعه نفت)، صورت گرفته است:
صنعت گاز، صنعتي نوپا است و نيازمند برنامهاي است كه توسعه صحيح آن را تحقق بخشد. به نظر برخي صاحبنظران، سياستهاي فعلي وزارت نفت براي توسعه اين صنعت فاقد چنين برنامهاي است. گروه نفت و گاز ايتان در گفتگويي با مهندس جوادي، مدير عامل شركت ملي صادرات گاز، به بررسي ضرورت اين برنامه و چگونگي اجراي آن پرداخت. همچنين در اين گفتگو به برخي ابهامات در خصوص مسئله صادرات گاز پاسخ داده شد: 
